Keizersneden verhogen risico op leukemie bij kinderen, waarschuwt studie.

New Zweeds onderzoek suggereert nu dat de manier waarop een baby ter wereld komt subtiele maar blijvende effecten kan hebben op het immuunsysteem en de gezondheid op lange termijn.

Geplande keizersneden onder de loep

Een grote bevolkingsstudie uit Zweden heeft vastgesteld dat kinderen die via een geplande keizersnede zijn geboren een hoger risico lopen op acute lymfoblastische leukemie (ALL) dan kinderen die vaginaal of via een spoedkeizersnede zijn geboren.

Het onderzoek, geleid door wetenschappers van het Karolinska Institutet en gepubliceerd in het International Journal of Cancer in juli 2025, analyseerde gegevens van meer dan 2,4 miljoen geboorten. Dankzij de Zweedse nationale gezondheidsregisters kon het team geboortegegevens koppelen aan latere kankerdiagnoses en kinderen door de tijd heen volgen.

Onderzoekers zagen een verhoogd risico op ALL bij kinderen alleen na geplande keizersneden die vóór het begin van de bevalling werden uitgevoerd, niet na spoedprocedures.

Cruciaal is dat de studie twee heel verschillende situaties onderscheidde die vaak op één hoop worden gegooid onder het woord “keizersnede”: operaties die vooraf worden ingepland zonder dat de arbeid is begonnen, en spoedkeizersneden die tijdens de bevalling worden beslist vanwege complicaties.

Alleen de eerste categorie - geplande keizersneden - liet het extra ALL-risico zien.

Hoe het onderzoek werd uitgevoerd

Om vertekening te beperken, sloot het team kinderen uit met bekende genetische syndromen of ernstige aangeboren afwijkingen die het risico op leukemie al verhogen. Daarna corrigeerden ze de analyses voor een lange lijst mogelijke verstorende factoren: opleiding van de ouders, geboortevolgorde, zwangerschapsduur, geboortegewicht en of de moeder rookte tijdens de zwangerschap.

Ze controleerden ook of hetzelfde patroon zichtbaar was bij andere kinderkankers, zoals hersentumoren of lymfomen. Dat was niet het geval. Het verband was specifiek voor acute lymfoblastische leukemie.

De risicotoename was klein per kind, maar statistisch aantoonbaar over honderdduizenden geboorten.

De studie schatte dat een geplande keizersnede samenhing met ongeveer 29% hoger risico op B-cel-ALL, het meest voorkomende subtype van kinderleukemie. Op populatieniveau komt dat in Zweden neer op ongeveer één extra geval per 100.000 geboorten per jaar.

Voor individuele gezinnen betekent dit nog steeds dat het absolute risico zeer laag blijft. Kinderleukemie is zeldzaam: Zweden registreert doorgaans slechts 50 tot 70 nieuwe gevallen per jaar.

Waarom effecten op populatieniveau toch belangrijk zijn

Omdat de ziekte zeldzaam is, kunnen zelfs stevige resultaten “zwak” lijken wanneer je ze vertaalt naar individuele aantallen. De onderzoekers benadrukken dat je enkele honderdduizenden geplande keizersneden nodig zou hebben voordat je een duidelijke stijging in het aantal gevallen ziet.

Dat maakt het verband niet ongeldig. Het laat vooral zien hoe moeilijk het is om zeldzame ziekten te bestuderen en waarom enorme datasets zoals die van Zweden waardevol zijn.

Mogelijke biologische verklaringen

De studie was niet opgezet om te bewijzen waarom geplande keizersneden en ALL met elkaar samenhangen, maar ze wijst wel op meerdere plausibele mechanismen die actief worden onderzocht.

De rol van de vroege microbiota

Een belangrijke theorie richt zich op de microbiota - de enorme verzameling bacteriën en andere microben die het lichaam vanaf de geboorte koloniseren.

Tijdens een vaginale bevalling, en in mindere mate bij een spoedkeizersnede nadat de weeën al zijn begonnen, worden baby’s bedekt met bacteriën uit de vagina en darmen van de moeder. Deze vroege “inenting” lijkt te beïnvloeden hoe het immuunsysteem leert om passend te reageren op ziektekiemen en allergenen.

Geplande keizersneden kunnen een belangrijke “trainingssessie” tussen het immuunsysteem van de pasgeborene en maternale microben overslaan.

Wanneer een keizersnede wordt gepland vóór het begin van de bevalling, komt de baby vaak eerst in contact met ziekenhuis- en huidbacteriën in plaats van met die uit het geboortekanaal van de moeder. Sommige wetenschappers vermoeden dat deze veranderde microbiële “handdruk” de immuunregulatie subtiel kan herprogrammeren, waardoor er ruimte ontstaat voor foutieve celgroei die in zeldzame gevallen kan uitmonden in leukemie.

Het missen van de stress van de bevalling

Een tweede hypothese heeft te maken met hormonale stress. Weeën en de passage door het geboortekanaal veroorzaken bij de baby een gecontroleerde piek in stresshormonen zoals cortisol. In plaats van schadelijk te zijn, zou deze korte piek helpen bij de rijping van longen, stofwisseling en immuunsysteem.

Baby’s die via een geplande keizersnede worden geboren, missen het grootste deel van deze natuurlijke stressrespons. Onderzoekers stellen dat het overslaan van deze stap delicate ontwikkelingsprocessen in bloed- en immuuncellen kan verstoren in de eerste uren en dagen na de geboorte.

Beide hypotheses worden nog onderzocht, en de auteurs benadrukken dat meerdere factoren - genen, infecties, omgevingsblootstellingen - waarschijnlijk samen het leukemierisico beïnvloeden.

Wat dit betekent voor ouders en artsen

De Zweedse bevindingen zijn geen oproep om keizersneden te verwerpen. Wanneer complicaties optreden - zoals placenta praevia, ernstige pre-eclampsie of foetale nood - kan een keizersnede levensreddend zijn voor moeder en kind.

De zorg zit vooral bij operaties die worden gevraagd of aangeboden om niet-medische redenen, zoals gemak, angst voor weeënpijn of planningsdruk in drukke verlosafdelingen.

Experts pleiten voor een strengere medische drempel voordat men instemt met geplande keizersneden, zeker bij zwangerschappen met laag risico.

Verschillende andere studies suggereerden al dat een geplande keizersnede kan samenhangen met hogere kansen op astma, allergieën en type 1-diabetes bij kinderen. De nieuwe leukemiedata voegt een nieuw stuk toe aan die puzzel.

Belangrijke punten die ouders mogelijk willen bespreken

• Waarom wordt een keizersnede voorgesteld - is er een duidelijke medische indicatie of vooral voorkeur en timing?
• Zijn er alternatieve plannen, zoals het inleiden van de bevalling met nauwgezette monitoring?
• Hoe ondersteunt het ziekenhuis pijnstilling en emotionele begeleiding tijdens een vaginale bevalling?
• Wat zijn de mogelijke gezondheidsafwegingen op lange termijn voor de baby bij elke optie?

Acute lymfoblastische leukemie begrijpen

Acute lymfoblastische leukemie is een kanker van het bloed en beenmerg waarbij onrijpe witte bloedcellen ongecontroleerd vermenigvuldigen. Het is de meest voorkomende kanker bij kinderen en verschijnt doorgaans tussen de twee en vijf jaar.

Symptomen kunnen zijn: aanhoudende vermoeidheid, frequente infecties, botpijn, ongewone blauwe plekken of bloedingen en gezwollen lymfeklieren. Met moderne behandelingen zijn de overlevingskansen in hoge-inkomenslanden sterk verbeterd, maar de therapie is lang, intens en ontwrichtend voor gezinnen.

Onderzoekers denken steeds vaker dat ALL zich in fases ontwikkelt. Een eerste “treffer” kan ontstaan door een toevallige genetische verandering in de baarmoeder. Een tweede trigger, zoals een infectie of een ontspoorde immuunreactie vroeg in het leven, kan deze veranderde cellen vervolgens richting volwaardige leukemie duwen. De wijze van bevallen zou die tweede fase kunnen beïnvloeden via de impact op het immuunsysteem.

Risico’s, baten en beslissingen in het echte leven afwegen

Voor een individuele zwangere vrouw met een gecompliceerde zwangerschap weegt de kleine toename in ALL-risico waarschijnlijk niet op tegen de onmiddellijke veiligheidsvoordelen van een medisch geïndiceerde keizersnede. Verloskundige teams moeten nog steeds snel handelen wanneer signalen op gevaar wijzen.

Het beeld verandert wanneer keizersneden op grote schaal worden ingepland zonder klinische noodzaak. Als het keizersnedepercentage in een land ver boven wat medische aandoeningen alleen zouden rechtvaardigen uitstijgt, kunnen zelfs kleine individuele risico’s zich opstapelen over een hele generatie.

Situatie	Typische aanpak	Mogelijk ALL-signaal
Zwangerschap met laag risico, geen complicaties	Vaginale bevalling aangemoedigd	Geen extra risico vastgesteld
Spoedkeizersnede tijdens de bevalling	Operatie voor veiligheid van moeder/baby	Geen duidelijke extra ALL-risico in de studie
Geplande keizersnede vóór de bevalling, niet-medische reden	Operatie vooral om gemak of angst	Hoger ALL-risico waargenomen

Hoe dit onderzoek toekomstige zorg kan beïnvloeden

Volksgezondheidsinstanties kunnen deze gegevens gebruiken om richtlijnen te verfijnen over wanneer keizersneden ingepland moeten worden. Sommige ziekenhuizen vereisen nu al een tweede opinie bij niet-dringende verzoeken, of bieden extra counseling over langetermijnuitkomsten voordat operatiedata worden bevestigd.

Wetenschappers testen ook strategieën om bepaalde ontbrekende biologische stappen bij baby’s die via keizersnede worden geboren deels te “herstellen”. Kleine studies kijken naar zorgvuldig gecontroleerde blootstelling aan maternale vaginale microben en naar op maat gemaakte probioticaregimes in de vroege levensfase, al zijn deze benaderingen nog experimenteel.

Voor ouders is een praktische manier om de bevindingen te plaatsen een eenvoudig scenario. Als er een duidelijke medische indicatie is - zoals een placenta die de baarmoedermond bedekt - dan overheerst het onmiddellijke gevaar van een vaginale poging de zorgen over een zeer klein toekomstig kankerrisico. Als je zwangerschap laag risico is en je twijfelt tussen een geplande keizersnede uit gemak en een begeleide vaginale bevalling, dan doen deze nieuwe data de balans licht kantelen richting het natuurlijk laten starten van de bevalling.

De studie nodigt ook uit tot een bredere discussie over hoe vroege levensgebeurtenissen - van de wijze van bevallen tot antibioticagebruik en borstvoeding - samenhangen met genetica. Kinderleukemie is waarschijnlijk niet het gevolg van één enkele oorzaak, maar van een keten van kleine duwtjes. De wijze van bevallen lijkt nu één van die duwtjes te zijn, en clinici worden gevraagd om er zorgvuldig over na te denken voordat ze daarvoor kiezen om redenen die verder gaan dan medische noodzaak.